Gebrekkige Besluitvorming

Inleiding

  1. Regelmatig houdt de minister-president persconferenties over de stand van zaken op basis van de laatste adviezen van het OMT. Deze adviezen worden, op enkele details na, een op een omgezet in besluiten met verstrekkende gevolgen. Er is echter sprake van ernstige tekortkomingen in de kwaliteit van de adviezen van het OMT. Deze wijze van besluitvorming kan de toets van behoorlijk bestuur niet doorstaan.
    Het beleid heeft een open einde
  2. In een situatie waarin de vrijheid en rechten van miljoenen burgers ernstig ingeperkt worden, dienen alle inspanningen erop gericht te zijn deze situatie zo spoedig mogelijk te beëindigen. Dit is ook een bestendige voorwaarde in de jurisprudentie van het EHRM. Deze inspanningen zijn in het beleid echter niet herkenbaar.
  3. Kenmerkend voor de mededelingen van de minister-president is dat geen uitzicht gegeven wordt wanneer deze desastreuze situatie beëindigd kan worden. Wie de tekst van de persconferenties naleest, ziet dat de mededelingen gevuld zijn met onzekerheden en open einden. De motivering van deze besluiten beperkt zich tot de mededeling dat de experts hier heel goed naar hebben gekeken en er echt geen mogelijkheid is anders te handelen. Een horizon met duidelijke criteria waaraan voldaan moet worden, ontbreekt.
  4. Voor zover er wel criteria genoemd worden, zijn deze evenmin bestendig. Bij opeenvolgende adviezen worden criteria zonder nadere toelichting gewijzigd, aangevuld of aangepast. Geruime tijd is de Nederlandse bevolking voorgehouden dat het reproductiegetal R0 langere tijd onder 1 dient te zijn. Achteraf is gebleken dat dit getal al op 16 maart onder 1 was. Desondanks zijn de maatregelen niet opgeheven. Daarna diende het aantal bezette IC-bedden te dalen tot onder 700 voordat de maatregelen opgeheven kunnen worden. Op dit moment bevindt dat aantal zich onder de 270, doch er wordt geen enkel uitzicht gegeven op een einde van een onhoudbare situatie die de Nederlandse economie met een angstaanjagend tempo vernietigt.
  5. Ook worden volkomen onrealistische criteria gesteld die geen plaats hebben in een situatie die met spoed beëindigd dient te worden. Zo noemt het OMT herhaaldelijk dat er eerst een app moet komen. Door de minister en het OMT is daarnaast herhaaldelijk gemeld dat er een vaccin beschikbaar dient te zijn voordat van enige normaliteit sprake kan zijn. Dit zijn criteria die een onbeperkt voortduren van deze situatie mogelijk maken.
  6. Terwijl steeds meer ondernemers naar de afgrond glijden, de werkloosheidscijfers exploderen en de maatschappelijke schade groeit, wordt door beleidsmakers een samenleving voorgespiegeld met een “nieuw normaal”. Een samenleving waar mensen angst dienen te hebben voor elkaar omdat iedereen een bron van besmetting kan zijn. Een samenleving waarin ondernemers slechts een fractie van het aantal klanten kunnen bedienen dat noodzakelijk is om winstgevend te kunnen zijn. Een samenleving met scholen die nog maar deels onderwijs kunnen bieden. Een samenleving zonder culturele evenementen en kunst. Een samenleving waarin mensen strafrechtelijk vervolgd worden omdat de voorgeschreven afstand tot de medemens niet nauwkeurig in acht is genomen of omdat jongeren doen wat ze doen, namelijk met elkaar tijd doorbrengen op straat.
  7. Bij nadere beschouwing kan de conclusie alleen maar zijn dat er sprake is van een onzorgvuldige ondeugdelijke en ongemotiveerde besluitvorming op basis van gebrekkige feiten waarin rationeel handelen de grote afwezige schijnt te zijn. Van een afweging van belangen, proportionaliteit of subsidiariteit blijkt niets. Hierna zal op een aantal aspecten nader ingegaan worden.

OMT regeert het land
Een eerste essentieel gebrek in de besluitvorming is dat blindgevaren wordt op de adviezen van het OMT. Het OMT is een gremium van artsen en virologen zonder democratische legitimatie. Virologen kunnen met modellen voorspellingen doen maar op de politiek ligt de plicht om een evenwichtige afweging te maken waarvan het een deskundigenadvies een onderdeel van uitmaakt. Een arts of een viroloog maakt vanuit zijn vakgebied een volledig andere afweging dan een beleidsmaker dient te doen. Een arts zou bijvoorbeeld het gebruik van motorfietsen als transportmiddel onmiddellijk verbieden. Een beleidsmaker moet rekening houden met de gevolgen van een dergelijk besluit en een afweging maken van de doelmatigheid, proportionaliteit en subsidiariteit. Een bestuurder kan zich bij zijn besluitvorming niet verbergen achter de mening van experts. Het land wordt op dit moment bestuurd door het OMT waarbij de verantwoordelijke politici zich niet meer verantwoorden voor hun besluiten.

Ontbreken transparantie
Een groot probleem is het gebrek aan transparantie van de door het OMT geproduceerde adviezen. De door het OMT gebruikte modellen en data worden geheimgehouden. Dit betekent dat de besluitvorming oncontroleerbaar is. Onder wetenschappers bestaan grote bezwaren tegen dit gebrek aan transparantie. Zij willen de uitkomsten van de gebruikte modellen controleren. Een wetenschappelijke onderbouwing van de adviezen ontbreekt volgens hen. Er zijn geen voetnoten in de adviezen te vinden die blijk geven van een wetenschappelijke basis. Ook bestaat kritiek op de wijze waarop de selectie van de deskundigen voor het OMT heeft plaatsgevonden. De publieke wanhoopskreten van de wetenschap blijven tot op heden zonder gevolg. De wetenschappers verbazen zich over het gebrek aan discussie in de media over deze tekortkomingen in de besluitvorming. Volgens Eric Jan Wagenmakers, hoogleraar methodologie aan de Universiteit van Amsterdam, doet het OMT niet aan wetenschap maar aan politiek.

Productie 31: artikel Nieuwsuur 8 mei 2020, “Wetenschappers bekritiseren gebrek aan
openheid corona-adviezen”

Productie 32: NRC Opinie 9 april 2020, “Gebruik ons om de crisis te bezweren’

Niet science driven

  1. De minister-president stelt regelmatig dat zijn besluiten science driven zijn, dat deze gebaseerd zijn op het resultaat van wetenschappelijke uitkomsten. Volgens Cees Hemeling, emeritus-hoogleraar communicatiewetenschap van de Universiteit van Amsterdam zijn wetenschap en politieke beleidsvorming twee verschillende werelden. Waar de politiek op zoek is naar snelle antwoorden is de wetenschap zelden eenduidig. Het huidige beleid is volgens hem gebaseerd op adviezen van deskundigen die wellicht academische graden of universitaire posities hebben, maar niet de wetenschap zijn. Deskundigen opereren in een grijs gebied tussen politiek en wetenschap. Zo liggen deskundigen er volgens hem niet wakker van als de schatting van het aantal sterfgevallen op basis van de modellen van het Imperial College binnen een maand dalen van 500.000 naar 1.600. Een wetenschapper ligt daar echter wel wakker van.

Productie 33: de Volkskrant ‘Misbruik de wetenschap niet voor coronapolitiek’

Ontbreken wetenschappelijk debat
Niet alleen ontbreekt een wetenschappelijk debat door het gebrek aan transparantie. Ernstiger is dat een debat ook onmogelijk gemaakt is doordat het OMT het monopolie heeft gekregen op de meningsvorming. Wetenschappers die naar buiten treden met gerechtvaardigde vragen over het gevoerde beleid krijgen in de mainstream media nauwelijks een podium. Voor zover zij dit wel krijgen, worden zij het mikpunt van diffameringscampagnes en publieke hoon. Dit is het directe gevolg van de door de WHO gecoördineerde agressieve aanpak van misinformation. Afwijkende meningen van de WHO-opvattingen worden met counter information onschadelijk gemaakt. Deze aanpak heeft geleid tot een atmosfeer van angst waarin het openlijk stellen van kritische vragen tot karaktermoord kan leiden. Het is niet onbegrijpelijk dat veel wetenschappers zich liever onzichtbaar houden.

Twijfels betrouwbaarheid adviezen

  1. Verder blijkt dat de inschattingen van het OMT gebaseerd zijn op modellen met grote onzekerheden waardoor niet vastgesteld kan worden wat de omvang van het probleem is of dat de maatregelen überhaupt zinvol of noodzakelijk zijn. Belangrijk in dit verband zijn de schattingen van Neil Ferguson van het Imperial College in Londen die het startsein gaven voor de draconische maatregelen in veel landen. Door Ferguson werd een armageddon voorspeld als overheden niet snel zouden overgaan tot vergaande maatregelen. Zo zou het dodental in het Verenigd Koninkrijk oplopen tot 500.000 en de Verenigde Staten moest rekenen op ruim 2,3 miljoen slachtoffers. Korte tijd later corrigeerde Ferguson zijn ramingen. Het aantal doden voor het Verenigd Koninkrijk stelde hij bij naar 20.000 tot het einde van het jaar waarvan de helft ook zonder COVID-19 voor het einde van het jaar gestorven zou zijn. Ferguson heeft het Imperial College inmiddels verlaten.
  2. Opvallend is overigens dat nergens in de adviezen terug te vinden is wat er zou gebeuren zonder deze maatregelen. Hoeveel meer overlijdens zijn er te verwachten als gevolg van COVID-19 indien de maatregelen beëindigd worden? Van welke infection fatality rate (IFR) wordt door het OMT uitgegaan? Niemand die het weet. Het advies van 20 april 2020 windt er geen doekjes om:

“Er is nog veel onzeker over de karakteristieken van het coronavirus en over het effect van de maatregelen om verspreiding tegen te gaan. Kennis die noodzakelijk is voor een wetenschappelijke onderbouwing van de interventies ontbreekt goeddeels. Het is niet mogelijk om op basis van wetenschappelijke bewijzen een strategie uit te werken om de maatschappij weer te heropenen zonder dat dit zou kunnen leiden tot een mogelijk onbeheersbare verspreiding van het virus.”

  1. In deze passage staat feitelijk dat het OMT een piloot is die met een blinddoek probeert een vliegtuig te besturen met de verantwoordelijke politici als passagier. Als wetenschappelijk bewijs ontbreekt voor de effectiviteit van de genomen maatregelen, is dat een argument om de maatregelen niet langer te laten voortduren. Integendeel. Deze mededeling maakt duidelijk dat elke rechtvaardiging voor de maatregelen ontbreekt. Het is de wereld op zijn kop. Niet het opheffen van maatregelen vereist een wetenschappelijke onderbouwing doch de maatregelen zelf.
  2. Dit geldt temeer nu in de landen waar weinig tot geen maatregelen genomen zijn, elke ramp is uitgebleven. Het sterkste bewijs van de onjuistheid van de gebruikte modellen is Zweden. H. Sjödin van de Umea Universiteit voorspelde dat de vraag naar IC-capaciteit in Zweden de beschikbare IC-capaciteit met een factor 30 zou overstijgen. Daarna volgde onderzoeker J. Gardner van de Uppsala Universiteit met een nog dramatischere voorspelling dat de situatie in Zweden begin mei volledig uit de hand zou lopen waarbij de vraag naar IC-capaciteit een factor 40 hoger zou zijn dan de beschikbaarheid. De Zweedse overheid hield echter het hoofd koel en weigerde gevolg te geven aan de internationale druk haar beleid te wijzigen. Zweden heeft de samenleving niet stilgelegd. De mediaberichtgeving dat Zweden inmiddels de prijs zou betalen voor dit beleid ontbeert elke feitelijke grondslag. Deze terughoudende keuze blijkt de enige juiste geweest te zijn en wordt door de WHO nu als voorbeeldig geroemd. De 82.000 voorspelde doden zijn uitgebleven. Sterker, de sterftecijfers in Zweden zijn niet hoger dan gemiddeld in de Europese landen waar draconische lockdown maatregelen gelden.

Productie 34: Artikel The Spectator 12 mei 2020: “Can we trust Covid modelling? More
evidence from Sweden”

Productie 35: WHO Official: Sweden’s Policy of Individual Responsibility “a Model” for the
Rest of the World

  1. Zweden heeft haar maatregelen beperkt tot het vermijden van grote bijeenkomsten. Voor het overige heeft het dagelijkse leven zijn doorgang gevonden. Uit niets blijkt dat het OMT lering getrokken heeft uit de onjuiste inschattingen en de praktijkervaring in Zweden. Integendeel, het OMT gebruikt de onzekerheden in haar voorspellingen juist om de beperkingen te laten voortduren en beargumenteert telkenmale dat het te vroeg is om het maatregelenpreventiepakket los te laten. ‘Houd vol’ is de boodschap terwijl Nederland en de rest van Europa op basis van niet gematerialiseerde doemscenario’s in een ongekende humanitaire en economische crisis ondergedompeld wordt. Als een besluit tot een vrijheidsbeperkende maatregel niet deugdelijk onderbouwd is met wetenschappelijk bewijs, is dit onrechtmatig. Onderliggende cijfers adviezen OMT zijn onbetrouwbaar en incompleet

[1]https://www.researchgate.net/publication/340060554_COVID-19_healthcare_demand_and_mortality_in_Sweden_in_response_to_non-pharmaceutical_NPIs_mitigation_and_suppression_scenarios [1]https://www.researchgate.net/publication/340060554_COVID-19_healthcare_demand_and_mortality_in_Sweden_in_response_to_non-pharmaceutical_NPIs_mitigation_and_suppression_scenarios

  1. Een grote tekortkoming is het ontbreken van data ter onderbouwing van het beleid. Om te bepalen of en welke maatregelen noodzakelijk zijn, dient eerst de situatie vastgesteld te worden. Dit is uitsluitend mogelijk met representatieve steekproeven van serologietesten waarmee bepaald kan worden welk percentage van de bevolking inmiddels antistoffen tegen het virus ontwikkeld heeft. Er hadden daarom representatieve steekproeven doorgevoerd moeten worden. Dit is niet gebeurd hetgeen de adviezen van het OMT onbruikbaar maakt. Deze mening wordt gedeeld door vooraanstaande wetenschappers zoals prof. John P.A. Ioannidis van de Stanford Universiteit. Al op 17 maart 2020 – een dag na het ingaan van de maatregelen – heeft hij in een artikel gewaarschuwd dat dit een fiasco in de maak is. Volgens hem was er onvoldoende bewijs om te besluiten tot rigide maatregelen.

Productie 36:   “A Fiasco in the Making? As the coronavirus pandemic taken hold, we are making decisions without reliable data”

  1. Zoals hieronder nog uitvoerig toegelicht zal worden, kan volgens gerenommeerde wetenschappers alleen op basis van de uitkomsten van een representatieve steekproef een indruk worden verkregen van het werkelijke IFR en het benodigde aantal IC-plaatsen. Hoewel al in het advies van 6 april 2020 bekend gemaakt is dat er een capaciteit van 30 tot 50.000 testen per dag beschikbaar was, blijft het opvallend stil. Noch vanuit het OMT noch vanuit de beleidsmakers blijkt van een voornemen om op kortst mogelijke termijn een basis te scheppen voor de noodzakelijkheid van de maatregelen die inmiddels maandenlang van kracht zijn. Het enige onderzoek dat op dit moment loopt, is het Pienter Corona-onderzoek waaraan 6.000 personen deelnemen. Het onderzoek is inmiddels afgerond doch werd niet gepubliceerd. Het probleem is overigens dat er geen betrouwbare testen beschikbaar zijn.
  2. Ook de focus op de dagelijkse aantallen besmette personen is misleidend, zoals blijkt uit onderstaande grafiek. Het aantal testen stijgt onevenredig met het aantal vastgestelde infecties. Daardoor geeft het aantal vastgestelde infecties een misleidend beeld.

83.
Bij de dagelijkse meldingen van de aantallen positief geteste gevallen ontbreekt een vermelding van het totaalaantal uitgevoerde testen. De intensiviteit van het testen bepaalt daarmee direct het aantal positieve testen hetgeen geen enkele indicatie geeft over het werkelijke verloop van de epidemie. Elke headline in de mainstream media publiceert dagelijks prominent het aantal nieuw bevestigde geïnfecteerde personen. Op deze manier is het publiek een dynamiek van het virus voorgespiegeld die in werkelijkheid niet bestond. Daarbij komt dat het OMT meerdere malen het testbeleid aangepast heeft waarmee het verloop van de epidemie niet meer te volgen is. Waar eerder alleen personen die voor een ziekenhuisopname in aanmerking kwamen getest werden, is dit later uitgebreid tot iedereen met griepklachten. Dit betekent een plotselinge stijging van positieve testresultaten terwijl het relatieve verloop mogelijk daalt.

Kohn over dit beleid

  1. Het beleid tussen Nederland en Duitsland verschilt in de praktijk nauwelijks. De Duitse evenknie van het RIVM, het Robert Koch Instituut (RKI) ligt eveneens onder vuur vanwege het onnavolgbare en onduidelijke beleid dat geen uitzicht biedt aan wanhopige burgers.
  1. Kohn verklaart dit door het ontbreken van adequate instrumenten voor een gevarenanalyse. Op basis van incomplete en ongeschikte informatie is een juiste gevaarinschatting onmogelijk. Het gevaar van COVID-19 is lange tijd overschat ook toen al duidelijk was dat het om een vals alarm ging. Dat dit lange tijd onontdekt is gebleven, komt doordat de protocollen die in dit soort situaties afgevinkt worden geen controle-instrument bevatten. Er gaat geen alarm af als de schade van de genomen maatregelen de schade van de pandemie overstijgt. Nadat gestart is met het afvinken van protocollen worden de vervolgbeslissingen vaak beheerst door politiek en ethische overtuigingen.
  2. De schade als gevolg van de maatregelen is inmiddels astronomisch terwijl de maatregelen nog steeds van kracht zijn zonder dat deze enig legitiem doel dienen. Kohn vreest dat de politiek op dit moment eerder gericht is op het rechtvaardigen van de genomen maatregelen dan dat zij handelt in het belang van de bevolking. Volgens Kohn hebben de tekortkomingen in het crisismanagement ertoe geleid dat de bevolking gevoed wordt met misleidende en weinig steekhoudende informatie. Kohn meent dat als gevolg van dit mismanagement ‘de overheid de grootste producent van fake news is geworden.’

Conclusie

  1. Uit het hiervoor gestelde volgt dat de besluitvorming rondom de maatregelen de toets der zorgvuldigheid niet kan doorstaan. Er is een merkwaardige dynamiek ontstaan waarbij willekeurig maatregelen uit de grabbelton gehaald worden zonder dat deze beleidsmatig onderbouwd zijn. Daarbij is de instemming van de kiezer in de peilingen kennelijk leidend geworden. Waar het OMT adviseert om de scholen niet te sluiten, worden deze na een roep uit het volk zonder enige onderbouwing toch gesloten. En terwijl honderdduizenden kinderen thuis zitten, verandert het OMT van koers, volgt dit irrationele besluit en adviseert in haar vervolgadviezen zelfs deze slechts mondjesmaat weer te heropenen.
  2. Eenzijdige berichtgeving in de media heeft een evenwichtige belangenafweging ernstig beïnvloed. De politiek mag het beleid echter niet baseren op emotie maar moet op een verantwoorde wijze besluiten nemen die juridisch verantwoord zijn. Het parlement laat het als controlerend orgaan volledig afweten in deze crisis.
  3. Als gevolg van de maatregelen is het overheidstekort geëxplodeerd en opgelopen tot een bedrag van minimaal 92 miljard. De beantwoording van de vraag over welke kennis de beleidsmakers bij het afkondigen van de maatregelen op 16 maart 2020 beschikten, en of deze handelwijze destijds gerechtvaardigd was, gaat de reikwijdte van deze dagvaarding te buiten. Deze vragen kunnen op een later moment aan de orde komen in een parlementaire enquête en mogelijk een strafrechtelijk onderzoek. Voor deze dagvaarding is uitsluitend van belang dat, gezien de kennis die op dit moment beschikbaar is, het voortduren van de maatregelen onmogelijk gerechtvaardigd kan worden. Deze dienen onmiddellijk beëindigd te worden.
  4. Nu vastgesteld is dat de besluitvorming rechtens onhoudbaar is, zal hierna nader ingegaan worden op de overige drie door het EHRM gestelde voorwaarden, namelijk het doel, effectiviteit van de gebruikte middelen en proportionaliteit.

Terug naar index

Meld je aan voor de nieuwsbrief