DutchEnglishFrenchGerman

Inleiding

  1. Uit het voorgaande volgt dat het virus zelf een beperkte bedreiging vormt voor de volksgezondheid. De gevolgen van de tegen het virus genomen maatregelen vallen niet mee. Deze gevolgen waren echter wel te voorzien. Zoals hier nader zal worden toegelicht, is de economische en humanitaire schade catastrofaal. Daarnaast lijken ook de waardes van de rechtsstaat aan betekenis in te boeten in de strijd tegen het virus. Hierna volgt een schets van deze schade.

Economische schade

  1. De economische schade als gevolg van de maatregelen is nauwelijks te overzien. Het IMF verwacht een wereldwijde crisis die de Great Depression van de jaren twintig in de vorige eeuw in de schaduw doet staan. De overheidsuitgaven ontploffen, de te verwachten belastinginkomsten smelten weg. Dit jaar wordt het begrotingstekort voorzichtig op 92 miljard euro geschat. De beleidsmakers hebben hiermee binnen een paar maanden een bedrag gelijk aan 12% van het BBP uitgegeven. De verwachting is dat dit bedrag flink naar boven bijgesteld moet worden. Dit betekent dat de staatsschuld dit jaar ten opzichte van vorig jaar met een kwart stijgt. Dit is een niet eerder vertoonde toename waarvan toekomstige generaties de lasten zullen dragen.
  2. Nederland staat verder een ongekende faillissementsgolf te wachten. Ruim 22 procent van de kleinere bedrijven (5 tot 20 personen) verwacht de crisis niet te overleven. Dit zijn ruim 300.000 bedrijven. Mocht de crisis langer dan zes maanden duren, dan is dit 56%. Horecaondernemers zijn nog pessimistischer. Van hen verwacht 36% de crisis niet te doorstaan. Een verdere 33 procent verwacht om te vallen als de crisis zes maanden gaat duren. Mocht de crisis meer dan zes maanden duren dan verwacht ook een meerderheid van de ondernemers in de auto- en motorbranche, de bouw en in de sector cultuur, sport en recreatie dat het voortbestaan van hun bedrijf in gevaar komt. In de detailhandel kan de helft geen inschatting maken hoe lang hun bedrijf het vol houdt. De faillissementengolf en terugval in omzetten zal tot massaontslagen leiden met een historisch hoge werkloosheid. Het CBS heeft nooit eerder zo een grote krimp in de omvang van de consumptie gemeten.
  3. Macro-econoom Kees de Kort, bekend als dagelijkse columnist op BNR-Radio, waarschuwt al maandenlang voor de catastrofale gevolgen voor de economie. De economie als gevolg van de maatregelen krimpt op dit moment met 4 procent per maand. Ook waarschuwt hij dat het financiële stelsel zwaar in de problemen komt. Reddingsmaatregelen voor deze branche kunnen nog honderden miljarden extra kosten. Daarnaast is een snel herstel niet te verwachten. Door de uitval van productieketens is het niet mogelijk weer te starten waar we geëindigd zijn. Een ander gevaar is volgens hem de enorme onzekerheid waardoor bedrijven voorlopig zullen afzien van investeringen. Temeer daar de beleidsmakers dagelijks dreigen met het vooruitzicht dat deze lockdown nog regelmatig terug zal keren als er weer nieuwe virusgevallen opduiken. Het vertrouwen in de toekomst is verdwenen bij ondernemers. ‘Zij laten zich door dit kabinet niet nog een keer op de knieën zetten’, zoals Kees de Kort het uitdrukt.
  4. Hoe groot de economische schade zal zijn, is afhankelijk van veel factoren. Het is echter niet denkbeeldig dat als gevolg van de maatregelen honderden miljarden schade veroorzaakt is.

[1] https://www.imf.org/en/About/FAQ/imf-response-to-covid-19

[1] https://www.cbs.nl/nl-nl/dossier/cbs-cijfers-coronacrisis/wat-zijn-de-economische-gevolgen-van-corona-

[1] https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2020/20/grootste-krimp-consumptie-huishoudens-ooit-gemeten

[1] https://www.bnr.nl/podcast/kees-de-kort

Schade voor de gezondheid en welzijn

  1. De maatregelen zijn volgens de beleidsmakers bedoeld om levens te redden. Inmiddels is duidelijk dat de schade aan gezondheid en welzijn eveneens ongekend zijn. Ook Ioaniddis waarschuwt voor de gevolgen. De bevolking verkeert volgens hem in staat van shock en de mensen zullen niet zomaar terugkeren naar hun normale leven. De gevolgen van deze lockdown zijn volgens hem catastrofaal. Als analist heeft Kohn voor de Duitse beleidsmakers een nauwgezette analyse gemaakt van de maatschappelijke schade voor Duitsland. Aangezien de maatregelen in Duitsland niet sterk verschillen, kan deze analyse als basis gebruikt worden om de gevolgen in Nederland in te schatten:

Gevolgen opschorting reguliere zorg

  1. Jaarlijks worden in Nederland 7,3 miljoen mensen in een ziekenhuis behandeld. In de eerste drie maanden van het jaar gaat het om 5,5 miljoen patiënten, van wie 40% binnen een maand door een medisch specialist beoordeeld moet worden. Dit jaar is vanaf maart, het begin van de coronacrisis, de geleverde zorg flink afgenomen ten opzichte van vorige jaren (bron: Landelijke Basisregistratie Ziekenhuizen). Vanaf maart zijn in Nederland alle niet spoedeisende medische ingrepen en behandelingen uitgesteld. In totaal zijn er 650.000 minder doorverwijzingen gegeven of opgevolgd.
  2. Uit onderzoeken blijkt sinds de aanvang van de maatregelen dat het aantal patiënten met hartinfarcten met ruim 40 procent is gedaald. Dit is vermoedelijk niet omdat er minder hartinfarcten voorkomen, doch het gevolg van een onjuiste interpretatie van de klachten die in verband gebracht worden met COVID-19. Daarnaast vindt er zorgmijding plaats uit angst het virus op te lopen. De National Health Service in het Verenigd Koninkrijk schat het aantal doden als gevolg van uitgestelde behandelingen tot 25 april op 20.000. Dit getal loopt met 2.000 per week verder op. Voor Nederland is daarmee een voorzichtige schatting van 500 doden per week niet denkbeeldig.

Verminderde zorg verpleging:

  1. Door de opgelegde beperkingen is de verzorging van hulpbehoevenden en ouderen sterk beperkt. In Duitsland wordt geschat dat het terugschroeven van de zorg 3.500 voortijdige sterfgevallen zal veroorzaken. Dit betekent voor Nederland mogelijk 700 voortijdige doden als gevolg van de maatregelen.

Toename suïcide:

  1. De langdurige negatieve beïnvloeding van de levensomstandigheden leidt tot een kritische situatie voor psychisch instabiele persoonlijkheden. Daarnaast is te rekenen met een aanzienlijke stijging van het aantal suïcidegevallen als reactie op het wegvallen van bestaanszekerheid en toekomstperspectief voor een groot deel van de bevolking.

Overige gezondheidsschade door de maatregelen:
 Vooral ouderen en zorgbehoevenden zijn sterk door de maatregelen getroffen als gevolg van quarantainemaatregelen en contactbeperkingen;
 De ingrijpende wijzigingen in de levensomstandigheden heeft tot gevolg dat er een aanzienlijke stijging van de vraag naar psychiatrische behandelingen voor psychose, dwangneurose en depressies te verwachten valt. Dit zal leiden tot een toename van arbeidsuitval;
 Als gevolg van contactbeperkingen en verboden is er een aanzienlijke toename van huiselijk geweld en kindermisbruik.

Perspectives on the Pandemic | Dr. John Ioannidis Update: 4.17.20 |,
NZa, Analyse van de gevolgen van de coronacrisis voor de reguliere zorg
Decline of acute coronary syndrome since the outbreak of COVID-19: the pandemic response causes cardial collateral damage, Bernt Metzler: European Heart Journal 16 april 2020
The Telegraph 25 april 2020, Two new waves of deaths are about to break over the NHS

Verlaging levensverwachting

  1. De levensverwachting is sinds de jaren vijftig enorm gegroeid als gevolg van de gestegen welvaart. Door deze welvaartsstijging was het mogelijk de uitgaven voor de gezondheidszorg aanzienlijk te verhogen. Bij een sterk negatieve ontwikkeling van de economie en een daarmee eveneens dalende welvaartsniveau zal de levensverwachting aanzienlijk kunnen dalen. Daarbij is bekend dat er een sterke samenhang bestaat tussen werkloosheid en levensverwachting. Als gevolg van de maatregelen zal op de lange termijn een aanzienlijk volume van levensjaren vernietigd worden.
  2. Conclusie: Als direct gevolg van de maatregelen zijn duizenden mensen overleden. Daarnaast veroorzaken de maatregelen een onoverzienbare hoeveelheid menselijk leed.

Schade aan de rechtsstaat

  1. De bevoegdheden worden ingezet met het oogmerk om levens te redden. Het is echter ontoelaatbaar dat daartoe grondrechten afgeschaft worden. De inperking van grondrechten en vrijheden middels noodverordeningen met een uiterst zwakke juridische basis, is uitzonderlijk. Onder het motto “nood breekt wet” hebben beleidsmakers zich een en ander gepermitteerd. In tegenstelling tot de invulling van het kabinet dient ook in een uitzonderingssituatie de rechtsstaat gerespecteerd te worden. De regering zou uit zichzelf de grenzen van de rechtsstaat moeten respecteren. Het lijkt echter een gewoonte geworden om rechten te schenden en grondrechten aan te tasten. Beleidsmakers dienen te beseffen dat er ook geen recht meer nodig. In de huidige stand van zaken is het geen overdrijving om te stellen dat het gaat hier om de vraag of rechtsstaat nog wel kan voortbestaan. Ook de democratie wordt feitelijk afgeschaft. Dit is een gebied waar beleidsmakers weg moeten blijven.
  2. Zoals hierboven aan de orde gesteld, zijn met noodverordeningen vergaande inbreuken gemaakt op elementaire grondrechten. Een juridische basis daarvoor ontbreekt. Daarnaast is de redactie van de verordeningen dusdanig onduidelijk, dat dit een directe schending is van het legaliteitsbeginsel. Er wordt rigoureus gehandhaafd op basis van bepalingen die vaak ook door politie en andere handhavingsdiensten niet begrepen worden. Deze onduidelijke situatie waarin de indruk ontstaat dat alles verboden is, veroorzaakt grensoverschrijdend gedrag van overheidsambtenaren. Zo zijn er woningen binnengevallen nadat buren de politie getipt hadden over het niet naleven van contactbeperkingen.
  3. Er is met de anderhalvemetersamenleving een microdictatuur gecreëerd. Aan kinderen zijn in parken en speelplaatsen boetes uitgedeeld omdat zij de afstandsbepalingen of contactbeperkingen niet in acht nemen. Studenten hebben boetes gekregen omdat zij samen op een balkon zaten. Gemeentes hebben kliklijnen geopend zodat buren elkaar kunnen verraden. Er is met drones boven stranden gesurveilleerd om recreanten te kunnen betrappen die zich misschien stiekem aan de regels onttrekken. In Rotterdam hebben met hetzelfde doel scanauto’s rondgereden. Er zijn duizenden boetes uitgedeeld voor volstrekt absurde overtredingen. Een onbekommerd vertoeven in de buitenlucht behoort daarmee tot het verleden. Deze handelwijze toont weinig inzicht in de rechtsstatelijke verhoudingen. Het is een bijna infantiele benadering van de burger waarbij de vraag gesteld kan worden of we hier te maken hebben met een gekozen volksvertegenwoordiging of met een strenge vader. Beleidsmakers spelen tegenover de bevolking voor sinterklaas met vrijheden die verankerd zijn in de Grondwet.

    [1] zie Venice Commission, Opinion on the protection of human rights in emergency situation, CDL-AD(2006)015), para. 13.

  4. Het recht op demonstratie is eveneens ernstig aangetast. Onder het mom van bescherming van de volksgezondheid zijn absurde beperkingen gesteld die elke juridische basis ontberen. Zo worden demonstraties beperkt tot maximaal 15 personen en grijpt de politie keihard in als de anderhalvemetereis niet voldoende nageleefd wordt. De Haagse politie maakte het tijdens een demonstratie op 9 mei 2020 op het Malieveld wel heel bont. Deelnemers aan een demonstratie tegen de opgelegde beperkingen werden massaal aangehouden omdat niet voldoende afstand gehouden werd. Vervolgens zijn zij in een volle stadsbus naar het politiebureau vervoerd. Dit staat gelijk aan een demonstratieverbod.
  5. In een democratische rechtsstaat heeft de media als “vierde macht” een belangrijke rol in het controleren van de beleidsmakers en het informeren van burgers. De rol die de media tijdens de COVID-19 speelt, is te beschouwen als het failliet van de vrije en onafhankelijke pers. In een symbiose tussen de media en beleidsmakers is tijdens de COVID-19-crisis een campagne gevoerd die de bevolking in een angstpsychose heeft gejaagd. De dreiging van het virus is in elke porie van de samenleving doordrenkt. Zoals Abraham Lincoln al wist, geeft een angstige bevolking vrijwillig al haar rechten op. Het is bedenkelijk dat beleidsmakers deze door gebrekkige informatievoorziening gedreven angst aangegrepen hebben voor verdere vrijheidsbeperkingen. De instemming die gedreven is op angst en misinformatie kan niet als democratische legitimatie dienen. Het houden van enquêtes waaruit een instemming met een big-brother-app van de meerderheid van de bevolking moet blijken, is niet minder dan pervers.
  6. Daarnaast hebben de media op ongekend offensieve wijze de officiële visie over COVID-19 uitgedragen. Voor afwijkende meningen is geen ruimte geboden waardoor elk volwaardig debat afwezig is. Er hebben publieke kruisigingen in de media plaatsgevonden naar aanleiding van in de openbaarheid opgeworpen volstrekt gelegitimeerde vragen. Zo wierp Jort Kelder de vraag op of er geen afweging gemaakt moest worden over de kosten en de baten van de maatregelen. Dit soort vragen waren niet gewenst. Men was immers bezig met het redden van levens. Ook wetenschappers zijn in het openbaar gediffameerd voor afwijkende opinies. De media draagt een belangrijke verantwoording voor de schade die is ontstaan. Het recht op vrije meningsuiting is ernstig in het gedrang gekomen als gevolg van de maatregelen.
  7. De democratie is eveneens grotendeels buiten werking gesteld. Tijdelijke wetten zijn zonder enige inhoudelijke discussie met voltallige stemmen door de Kamers geleid. Kritische vragen over het beleid, grondrechtschendingen of een verantwoording over vergaande inperkingen van grondrechten of economische schade zijn uitgebleven. In plaats daarvan zijn debatten gevoerd over mondkapjes.
  8. De maatregelen hebben ook het recht op een eerlijk proces ernstig aangetast. De Tijdelijke wet COVID-19 Justitie en Veiligheid heeft de openbaarheid van de rechtspraak ernstig beperkt. Dit is een inbreuk op artikel 121 Grondwet. De regelingen om strafprocessen telefonisch af te doen, zijn eveneens een inbreuk op het recht op een eerlijk proces. Ook de beperkte mogelijkheden voor mondelingen behandelingen in civiele en bestuursrechtelijke procedures vormen een ernstige afbreuk van de waarborgen van artikel 6 EVRM. Daarnaast zijn voorprocedures voor gedelegeerde regelingen buiten werking gesteld waarmee de executieve meer macht naar zich toegetrokken heeft.
  9. De crisis is ook aangegrepen om privacyregelgeving verder in te perken. Het RIVM eiste toegang tot alle metadata om de bewegingen van burgers te kunnen volgen. Er moet ook een app komen die iedere Nederlander mogelijk verplicht zal installeren. Er zijn plannen om vaccinatiepaspoorten te introduceren zonder welke het niet meer mogelijk is om te reizen. En net als na de aanslag op het WTC in New York, dient het virus als pretext om de privacyregels maar helemaal over boord te gooien. Midden in het tumult probeert de regering uiterst omstreden wetgeving door de Kamers te loodsen, Zo heeft de minister van Justitie bijvoorbeeld de Wet gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden aan de Tweede Kamer voorgelegd nadat de Raad van State een vernietigend advies heeft uitgebracht. Naast het menselijke leed dat aangericht wordt door de maatregelen loopt het vertrouwen in de rechtsstaat en in het gezag onherstelbare schade op. Dit kan leiden tot een situatie die in niemands belang is.

Terug naar index

Meld je aan voor de nieuwsbrief