Kort geding mondkapjes: rechter wijst vordering af

Hoogleraren staatsrecht verbaasd over vonnis

Door mr. Jeroen Pols

Rotterdam – 20 augustus 2020 – De kortgedingrechter mr. M. van Walraven te Amsterdam wees gisteren de eis tegen het mondkapjesexperiment af. Viruswaarheid en een aantal bewoners van het Wallengebied spanden deze zaak aan tegen de voorzitter van de Veiligheidsregio Amsterdam-Amstelland.  Walraven gaat met haar vonnis in tegen het advies van het OMT en vooraanstaande hoogleraren staatsrecht. “Het is goed verdedigbaar en dus niet onrechtmatig om op deze wijze de 1,5 metermaatregel te proberen te handhaven”, aldus de rechter.

Ontvankelijkheid

De veiligheidsregio probeerde aanvankelijk vooral de zaak naar de bestuursrechter te laten verwijzen. Op dit punt volgde de rechter het betoog van Viruswaarheid. Zij oordeelde dat eisers bij de civiele rechter op het juiste adres zijn en een spoedeisend belang hebben.

Inbreuk grondrechten

De mondkapjesplicht is volgens Viruswaarheid in de eerste plaats een ontoelaatbare inbreuk op het grondrecht van eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer. Deze mening werd publiekelijk onderschreven door vier staatsrechtsgeleerden waaronder Jan Brouwer en Wim Voermans. Het is niet mogelijk met een noodverordening van de veiligheidsregio een grondrecht in te perken.

De rechter stapt over deze bezwaren heen en verwijst kortheidshalve naar het vonnis in kort geding van 26 juli tegen de minister waarin de vorderingen van Viruswaarheid werden afgewezen.  De rechter ziet daarmee geen bezwaar in de inperking van grondrechten door middel van noodverordeningen, temeer daar het hier gaat om “een relatief geringe en in tijd en plaats beperkte inbreuk.” Volgens Walraven wordt hier verschillend over gedacht in de rechtswetenschap.

Een beetje zwanger

Verschillende hoogleraren verbazen zich over het vonnis. Wim Voermans: “ Het opmerkelijke in de uitspraak was dat de rechter wél erkende dat mondkapjes een inbreuk op die persoonlijke levenssfeer zijn: “Maar een beetje,” aldus Wim Voermans. Dat kan dus niet. Dat is een uitspraak  à la ‘je bent een beetje zwanger’. Het is een inbreuk of niet.” Er zijn geen wetenschappers bekend die hier anders over denken.

Noodzaak

Ook de noodzaak voor de mondkapjesregel ontbreekt volgens Viruswaarheid. Ter zitting voerde Jeroen Pols aan dat de ziekenhuizen en mortuaria leeg zijn. “Er zijn ook verder geen zieken te bekennen”, aldus Pols.

Volgens de rechter is er wel degelijk sprake van een noodsituatie: “Er is een wereldwijde crisis gaande als gevolg van het COVID-19-virus. Op 11 maart 2020 heeft de WHO de uitbraak van het COVID-19-virus als pandemie bestempeld. “Wereldwijd worden nog maatregelen genomen, ook in Nederland”.

Deze redenering van Walraven is volgens Pols verontrustend. “Wie stelt die bewijst, is het uitgangspunt in het recht. Een uitzonderingssituatie moet dan ook volgen uit de feiten en niet uit een mededeling. We zitten volgens Walraven dus in een pandemie zonder doden of zieken. Dit vonnis betekent een vrijbrief voor de overheid. Wij kunnen hiermee oneindig in een uitzonderingstoestand gehouden worden. Een ramp duurt immers voort zolang de overheid zegt dat er een ramp is”, aldus Pols.

Gedragsinterventie

De voorzitters van de veiligheidsregio’s erkennen overigens dat de mondkapjes zelf niet effectief zijn tegen de verspreiding van het virus. Het is bedoeld als “gedragsinterventie”. Viruswaarheid voert daartegen aan dat het uitvoeren van experimenten met gedragsinterventies op de bevolking uitsluitend mogelijk is na een zorgvuldig voorbereidingstraject waarbij niet alleen een proportionaliteits- en subsidiariteitsafweging maar ook de ethische aspecten onderzocht worden. De veiligheidsregio bracht geen stukken in het geding waaruit een zorgvuldige voorbereiding blijkt.

De rechter gebruikt ook tegen dit argument een drogredenering. “De minister van VWS heeft expliciet de mogelijkheid geboden om een experiment te starten. Ook het OMT laat de mogelijkheid open. Er is dus geen sprake van een onzorgvuldige maatregel op de grond dat het om een immoreel experiment gaat”, aldus Walraven.

Gezondheidsschade

De gezondheidsschade die volgens Viruswaarheid kan volgen op het dragen van een mondkapje is volgens de rechter “niet aannemelijk geworden”. Ook dit is een doelredenering die geen steun vindt in de feiten. Pols: “Er bestaat een brede consensus dat er ernstige gezondheidsschade kan optreden, zeker bij ondeskundig gebruik. Ook heeft Viruswaarheid verwezen naar meerdere wetenschappelijke studies. Dit is onbegrijpelijk”

Vrij spel

Het vonnis illustreert volgens Pols de teloorgang van de rechtsstaat die momenteel plaatsvindt: “Een burger kan niet meer terecht bij de rechter als zijn grondrechten geschonden worden. De overheid heeft daarmee vrij spel. De kans is groot dat we binnenkort allemaal met een mondkapje ons gezicht moeten bedekken. Niet omdat het bijdraagt om het virus te bestrijden, maar simpelweg omdat er politici zijn die dit kennelijk willen. Het mondkapje is geen onschuldige maatregel. Het schaadt de fysieke en psychische gezondheid en heeft een hoge irritatiefactor. Een verantwoord politicus doet dit niet met zijn eigen bevolking.”

Meer lezen:

Dagvaarding mondkapje

pleitnotitie mondkapjes

uitspraak mondkapjesplicht (1)

Verweer Veiligheidsregio

uitspraak mondkapjesplicht (1)

 

Meld je aan voor de nieuwsbrief