DutchEnglishFrenchGerman

Wat staat er in de bij het Europees Geneesmiddelenbureau gestolen documenten over de Covid-19-vaccins?

De ontvreemde gegevens, die vervolgens op het Dark Web werden geplaatst, laten de druk zien waaraan het adviesbureau het hoofd moest bieden om het Pfizer-BioNTech-vaccin zo snel mogelijk goed te keuren. 

Oorspronkelijke artikel:
https://www.lemonde.fr/planete/article/2021/01/16/vaccins-ce-que-disent-les-documents-voles-a-l-agence-europeenne-des-medicaments_6066502_3244.html

Door Lise Barnéoud
Geplaatst op 16 januari 2021 om 12:00 uur – Bijgewerkt op 27 januari 2021 om 18:27 uur

De vertrouwelijke documenten, die op 9 december 2020 bij het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) werden gestolen, komen nu boven water op het Dark Web.

Le Monde heeft een aantal daarvan kunnen achterhalen en een Europees team van journalisten heeft ze uitgeplozen. Het geheel bevat een twintigtal artikelen, voornamelijk omtrent het evaluatiedossier van het Pfizer-BioNTech-vaccin. Naast de twintigtal artikelen zijn er 19 e-mails die door verschillende medewerkers van het adviesbureau tussen 10 en 25 november zijn uitgewisseld. Sommigen zouden door de hackers zijn “gemanipuleerd“, zo waarschuwde het EMA op vrijdag 15 januari in een persbericht. Echter, in een dialoog met Le Monde erkende het adviesbureau dat “de geopenbaarde e-mails een juiste weergave zijn van de problemen en de discussies die hebben plaatsgevonden.”  [Red: in het laatste nieuwsbericht dd 25 januari 2021 stelt EMA nog steeds dat de gelekte documenten zijn gemanipuleerd met als doen het vertrouwen in vaccinaties te ondermijnen: https://www.ema.europa.eu/en/news/cyberattack-ema-update-6 ]

In de e-mails, die al behoorlijk gedateerd zijn, zijn verschillende ontvangers zichtbaar zodat het minder waarschijnlijk is dat de emails inderdaad gemanipuleerd zijn. Onder de e-mails zijn er vijf die ons een beeld geven van de druk uitgeoefend op het EMA, om zo snel mogelijk een eerste vaccin tegen Covid-19 goed te keuren. In één van de emails, gedateerd op 12 november, maakt een EMA-ambtenaar melding van een discussie met de Europese commissaris voor gezondheid, Stella Kyriakides. Zij had beloofd “ervoor te zorgen dat alle lidstaten het vaccin op hetzelfde moment zouden ontvangen“. Volgens een EU-richtlijn kunnen de lidstaten in geval van een epidemie inderdaad geneesmiddelen gebruiken die niet door het EMA zijn toegelaten. Stella Kyriakides benadrukt daarbij het belang de lidstaten niet te “dwingen” tot het moeten gebruiken van de gebruikelijke nationale procedures, waarbij eerst goedkeuring door de EMA is vereist. Met andere woorden, als het EMA vertraging zou oplopen in het goedkeuringsproces, wordt zij gewaarschuwd de lidstaten niet te “dwingen” om te wachten op de goedkeuring van het EMA.

Op 19 november belegde een hoge ambtenaar van het EMA een telefonische conferentie met de Europese Commissie. Deze vond plaats in “een nogal gespannen, soms zelfs wat onaangename sfeer, waarbij een idee gegeven werd van wat het EMA te wachten zou staan als de verwachtingen, of ze nu realistisch waren of niet, niet ingelost zouden worden “. De volgende dag, in een onderhoud met het Deense Geneesmiddelenbureau, zei dezelfde ambtenaar dat hij verbaasd was dat Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, “duidelijk de twee vaccins had aangeduid die voor het einde van het jaar konden worden goedgekeurd [Pfizer-BioNTech en Moderna]. Er zijn nog steeds problemen met beide” onderstreepte de ambtenaar.

Sommige van deze “problemen” met de goed te keuren vaccins hebben betrekking op de andere documenten, die in december 2020 werden gestolen. Deze documenten worden door het EMA niet aangemerkt als gemanipuleerd. De “problemen” waarover wordt gesproken gaan specifiek om het Pfizer-BioNTech-vaccin. Zo is ontdekt dat in november het EMA drie “grote bezwaren” met betrekking tot dit vaccin vaststelde: sommige productielocaties waren nog niet geïnspecteerd; gegevens over commerciële “batches” vaccins ontbraken nog; maar bovenal brachten de beschikbare gegevens kwalitatieve verschillen aan het licht tussen commerciële geproduceerde “batches” en “batches” die in klinische proeven werden gebruikt. Zeker inzake dit laatste punt leken de beoordelaars het meest ongerust. [Red. Een batch is een partij goederen, in dit geval de vaccins die gedurende een specifieke periode zijn gemaakt. Deze term wordt in de industrie gebruikt om te achterhalen waar en wanneer een product is gemaakt. In dit geval zijn de vaccins gemaakt voor de klinische proeven op een ander moment en mogelijk onder andere omstandigheden gemaakt dan de vaccins die worden verkocht op de “markt”, met dus mogelijk andere kenmerken, zie volgende paragraaf] 

“Knelpunt”

In feite hebben de fabrikanten, om van het klinische naar het commerciële stadium over te gaan, hun productieprocessen moeten veranderen en hebben zij tevens geïnvesteerd in nieuwe productielijnen en nieuwe fabrieken. Ook zouden deze veranderingen de verschillen in de exacte samenstelling van de vaccins en met name een afname van de mate van “integer” RNA verklaren. RNA is het cruciale onderdeel van het vaccin dat, eenmaal geïnjecteerd in de cellen, het mogelijk maakt om  “Spike” eiwit van het virus te produceren, waardoor het immuunsysteem dit pathogeen leert herkennen en te neutraliseren. De vaccins die in de klinische studies werden gebruikt, hadden tussen 69% en 81% ” integer” RNA, dat wil zeggen: de volledige sequentie die wordt gebruikt om het Spike-eiwit te maken. Daarentegen laten de gegevens over de batches die op deze nieuwe productielijnen worden geproduceerd, veel lagere “integer” RNA percentages zien , van gemiddeld 59%. Sommige batches vervielen zelfs tot 51% en 52%. Een “knelpunt”, zei het EMA op 23 november. [Red. “integer” RNA, dus zuiver en betrouwbaar RNA materiaal, wordt aangeduid in RIN, RNA integrity number https://en.wikipedia.org/wiki/RNA_integrity_number] Hoe lager het percentage RIN, dus hoe onzuiverder het RNA, hoe groter de kans dat de werking van het RNA minder en / of andere effecten heeft dan beoogd, dus effectiviteit op van het vaccin én eventuele onbekende en mogelijk schadelijke neveneffecten]. 

De vraag rijst of dit lagere “integer” RNA percentage niet alleen op de effectiviteit van de vaccinatie van invloed kan zijn, maar ook op de veiligheid ervan, want minder “integer” RNA betekent meer onzuiverheden, met name onvolledig RNA. “We gebruiken vaak iets kortere of iets langere RNA’s in deze producten. We filteren op de grootte van de molecule, maar deze filtratie is lastig op grote schaal”, zegt Steve Pascolo, onderzoeker bij het academisch ziekenhuis van Zürich en al 20 jaar werkend aan RNA-vaccins (als mede-oprichter van CureVac in 2000, heeft hij dat bedrijf verlaten en doet nu gezamenlijke projecten met BioNTech). Deze onvolledige RNA’s, met lage RIN percentages, zijn mogelijk niet meer om te zetten in Spike-eiwit. Echter de gegevens die de fabrikant aan het EMA heeft verstrekt, tonen aan dat het eiwit met een “integer” RNA percentage van 62% nog steeds in vergelijkbare hoeveelheden zou worden geproduceerd. “In de eerste proeven van BioNTech hadden ze immuunresponsen met slechts één microgram RNA,” zegt Pascolo. “Thans wordt verondersteld dat het vaccin 30 microgram moet hebben, dus er is nog wat ruimte voor verbetering.”

Dit is ook het standpunt van de Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA), waarmee het EMA contact heeft gehad. “De kwestie van het gehalte messenger RNA wordt niet als een belangrijk punt gezien” bij de FDA, verklaart een ambtenaar van het EMA in een e-mail van 23 november. In feite blijkt uit dit bericht dat deze problemen met fabricage en kwaliteitscontrole geen gevolgen hebben voor de vergunningen voor het gebruik in noodgevallen (geïmplementeerd door de Verenigde Staten, Canada of het Verenigd Koninkrijk). In feite gaat het hier niet om een vergunning voor het vaccin zelf, maar om een vergunning voor het tijdelijk gebruik ervan. De tijdelijke vergunning voor het in de handel brengen, als bedoeld door het EMA, lijkt op dit punt restrictiever te zijn.  Vandaar de noodzaak van “afstemming op gemeenschappelijke specificaties” bij het EMA, de FDA en het Canadese agentschap, “om te voorkomen dat één regio al het suboptimale [Red. dus met lagere “integer” RNA percentage] materiaal krijgt”, zoals een paar dagen later in een e-mail te lezen is. 

“Groot bezwaar.”

Op 26 november krijgen BioNTech en Pfizer de kans om te reageren op de bezwaren van het EMA. De inspecties van de verschillende locaties zijn in volle gang, blijkens hun presentatie. Tevens stellen zij voor het minimum RIN percentage in de eerste fasen van de fabricage op te trekken tot 60 % om te voorkomen dat in het eindproduct minder dan 50 % van het ” integer ” RNA terug te vinden is, hetgeen in alle geraadpleegde documenten als aanvaardingscriterium wordt aangemerkt. In hun betoog zeggen de fabrikanten van dit vaccin, genoemd Comirnaty, dat deze verschillen in RIN percentage “geen invloed zouden moeten hebben” op de werkzaamheid of de veiligheid van hun product. Sommige van deze batches zijn gebruikt in klinische proeven.

Maar het EMA lijkt nog niet overtuigd, aangezien de laatst beschikbare documenten en briefwisselingen nog niet bevestigen dat dit “grote bezwaar” wordt opgeheven. Een screenshot van een op 30 november uitgewisselde e-mail tussen het EMA en de fabrikanten, bevestigt dit: “Deze problemen worden van kritisch belang geacht, vooral in de context van de nieuwigheid van dit type product alsmede van de beperkte ervaring ermee. Er wordt derhalve een striktere controlestrategie verwacht”. In een van de laatste beschikbare rapporten staat echter dat door aanpassing van de fabricageprocessen RIN percentages van ongeveer 75% kunnen worden bereikt, vergelijkbaar met batches voor klinische proeven.

Drie dagen later, op 3 december, publiceerde de Wall Street Journal een artikel waarin melding werd gemaakt van een productieprobleem met het vaccin van Pfizer. “Sommige vroege partijen grondstoffen voldeden niet aan de normen. We hebben het probleem opgelost, maar we hadden geen tijd meer om de geplande leveringen van dit jaar te halen,” legde “iemand uit die rechtstreeks betrokken was bij de ontwikkeling van het vaccin van Pfizer” uit. Is er een verband? Pfizer weigerde commentaar te geven en noemde alleen het lopende onderzoek van het EMA naar de cyberaanval. Op vrijdag 15 januari kondigden BioNTech en Pfizer opnieuw vertragingen in de levering aan, onder verwijzing naar noodzakelijke werkzaamheden in de Belgische fabriek van Puurs.

Desgevraagd bevestigde het EMA als volgt dat het kwaliteitsprobleem was opgelost : “Het bedrijf was in staat deze problemen op te lossen en de informatie en gegevens te verstrekken die het EMA nodig had om tot een positieve aanbeveling voor het vaccin te komen.” Het bureau garandeert verder dat de huidige specificaties voor RIN percentages  “wetenschappelijk gerechtvaardigd en aanvaardbaar worden geacht”. Het is bijvoorbeeld onwaarschijnlijk, benadrukt het bureau, dat deze onvolledige RNA-moleculen kunnen worden omgezet in een eiwit of peptide en zodoende schadelijke effecten kunnen veroorzaken. “Ondanks de urgentie is er in de hele EU altijd een consensus geweest om geen afbreuk te doen aan de hoge kwaliteitsnormen en om alle aanbevelingen te baseren op de kracht van wetenschappelijke tests, op de veiligheid, kwaliteit en werkzaamheid van het vaccin, en op niets anders,” benadrukt het EMA. De Europese Commissie heeft ook op ons verzoek gereageerd: zij verklaarde dat deze besprekingen “nooit afbreuk hebben gedaan aan de onafhankelijkheid van het bureau en ze hebben nooit op enigerlei wijze een belemmering gevormd voor de integriteit van de opdracht van het EMA met betrekking tot de beoordeling van kandidaat-vaccins of andere geneesmiddelen”.

Het Russische of Russofiele circuit.

De vraag blijft, wie kan er achter deze aanval zitten? De bestanden zijn teruggevonden bij Rutor: “Ru” voor Russia (Rusland) en “tor” als de webbrowser waarmee anoniem op het web kan worden gesurft. Dit zou het idee van een Russische of Russofiele staatshacker kunnen versterken. “Deze soort van hack-tactiek met gegevensdiefstal, gevolgd door lekken, is al eerder uitgevoerd door Russische agenten (Guccifer 2.0, of de zaak van het Wereld Anti-Doping Agentschap),” legt Jean-Michel Doan uit, een specialist in cybercriminaliteit bij Sekoia, een computerbeveiligingsbedrijf. Het is eveneens lastig om industriële cyberspionnage uit te sluiten, vooral omdat er een selectie lijkt te zijn geweest op documenten die specifiek tegen Pfizer waren gericht. De naamgeving van dit dossier doet het ook al vermoeden: “Evidence of the big scam on Pfizer’s vaccine data (…) !” “En een anti-vaxxersgroep die de geloofwaardigheid van vaccins probeert te ondermijnen?” “Het is onwaarschijnlijk dat een anti-vaxxer-hacker zijn gegevens vervolgens zou publiceren op een nogal obscure site die gespecialiseerd is in hacking,” aldus Jean-Michel Doan.

Hoe u deze documenten ook leest, de feiten zijn als volgt: het vaccin van Pfizer-BioNTech zal uiteindelijk op 21 december 2020 door het EMA worden goedgekeurd en dat is drie weken na dat van het VK en twee weken na dat van de VS.  Daaruit blijkt dus dat het Europees agentschap niettemin enige tijd nodig had om dit kwaliteitsprobleem op te lossen alvorens het groene licht te geven. Een termijn die niettemin als “moeilijk aanvaardbaar” door de Europese Commissie werd geacht, zo blijkt uit een mailwisseling tussen EMA-collega’s op 19 november: “Wat we ook doen, het proces versnellen om het één op lijn te brengen [met andere agentschappen] of de tijd nemen die nodig is om een degelijke garantie te krijgen (…), het EMA zal het hoofd moeten bieden aan vragen en kritiek van diverse partijen (Europese Commissie, lidstaten, Europees Parlement, media, het grote publiek)”, schrijft een hoge EMA-functionaris. Hij had niet voorzien dat er ook een cyberaanval zou worden ingezet.

 

Dit journalistieke onderzoek maakt deel uit van het EU-project #behindthepledge, dat gefinancierd wordt door Journalismfund en IJ4EU. Ludovica Jona (Italië), Hristio Boytchev (Duitsland), Lucien Hordijk (Nederland) en Priti Patnaik (Zwitserland) hebben er ook aan bijgedragen.

 

Meld je aan voor de nieuwsbrief